De geschiedenis van de ĎMaatschappij tot Nut van den Javaaní 1866-1877 Ė ĎWaarheid voor Nederland, regtvaardigheid voor Javaí
terug naar vorige pagina
De geschiedenis van Nederlands-IndiŽ, het belangrijkste 'koloniale project' dat Nederland gehad heeft, is inmiddels uitvoerig beschreven. De oorsprong van de Nederlandse bemoeienis met de eilandengroep in de Indische oceaan stamt uit de late zestiende eeuw, toen Nederlanders het gunstig gelegen gebied gingen gebruiken voor handelsdoeleinden. De Verenigde Oost-Indische Compagnie, opgericht in 1602, liet in 1619 de stad Batavia bouwen op de puinhopen van de door Jan Pieterszoon Coen veroverde stad Jayacatra. Hiermee was de macht van de VOC in de regio gevestigd en Batavia werd het centrum van de Nederlandse handel met AziŽ. De VOC had een monopolie op de Aziatische handel tot 1799, toen het octrooi door de regering van de Bataafse Republiek niet meer verlengd werd en de staat de bezittingen, schulden ťn de bestuurlijke taken van de VOC overnam.
Dit stuk gaat echter niet over de koloniale geschiedenis. Die levert slechts het decor waartegen de Nederlandse cultuur bestudeerd zal worden. Het concrete onderwerp van deze scriptie is de Maatschappij tot Nut van den Javaan (1866-1877), een Nederlandse vereniging die tot doel had de verhouding tussen de koloniŽn en het moederland te verbeteren. Deze vereniging kan geplaatst worden in de door schuldgevoelens geÔnspireerde strijd tegen de misstanden in Nederlands-IndiŽ in het algemeen en het cultuurstelsel in het bijzonder. Er wordt vaak gedacht dat zulke 'ethische' gedachten zich voor het eerst rond 1900 manifesteerden. Niets is minder waar. De ethische politiek die in die periode regeringsbeleid werd, kan beter als continuÔteit dan als breuk met het verleden gezien worden. De Maatschappij staat midden in die 'ethische traditie', die zich beweegt van de goede bedoelingen van Koning Willem I, via Van HoŽvell, Multatuli en de Maatschappij tot Nut van den Javaan naar Brooshooft en Van Deventer als architecten van de ethische politiek rond de eeuwwisseling.